Υπάρχει μια κατηγορία πολιτικής που δεν χρειάζεται πολλές αναλύσεις για να αποκαλυφθεί. Αρκεί να τη βάλεις δίπλα στην καθημερινότητα. Από τη μία, το σύνθημα. Από την άλλη, το κλικ που γλιτώνει στον πολίτη μια ουρά, μια υπογραφή, μια ταλαιπωρία, μια συναλλαγή με το θολό Δημόσιο του χθες. Και εκεί, στην πιο απλή σύγκριση, φαίνεται η διαφορά ανάμεσα σε όσους υπόσχονται να αλλάξουν τη χώρα «με ένα νόμο και ένα άρθρο» και σε όσους την αλλάζουν, βαρετά ίσως για τα τηλεοπτικά πάνελ, αλλά ουσιαστικά για τον πολίτη.
Η αφορμή είναι η επετειακή εκδήλωση για τα έξι χρόνια του gov.gr. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας για τον χρόνο των εκλογών, είπε ότι η κυβέρνηση κοιτάζει προς το 2027. Δεν είναι μια τυπική φράση πολιτικού ημερολογίου. Είναι δήλωση αντίληψης: η χώρα δεν μπορεί να κυβερνάται με διαρκή εκλογολογία, με νευρικές αναταράξεις και με την ψευδαίσθηση ότι κάθε πρόβλημα λύνεται με μια κραυγή. Κυβερνάται με σχέδιο, διάρκεια και μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Το κράτος που αλλάζει χωρίς να φωνάζει
Το gov.gr δεν είναι ένα επικοινωνιακό εύρημα. Είναι η ιστορία ενός κράτους που για δεκαετίες είχε εκπαιδεύσει τον πολίτη να θεωρεί φυσιολογική την ταλαιπωρία. Να παίρνει άδεια από τη δουλειά του για μια βεβαίωση. Να ψάχνει ποιο γραφείο είναι αρμόδιο. Να αντιμετωπίζει το Δημόσιο όχι ως υπηρεσία, αλλά ως εμπόδιο.
Στην εκδήλωση για τα έξι χρόνια της πλατφόρμας, ο πρωθυπουργός σημείωσε ότι «πίσω από κάθε ταλαιπωρία του πολίτη μπορεί να κρύβεται μια εστία διαφθοράς» και ότι αυτό αλλάζει με την τεχνολογία. Αυτή είναι ίσως η πιο πολιτική φράση της ημέρας. Γιατί η ψηφιοποίηση δεν είναι μόνο ευκολία. Είναι διαφάνεια. Είναι λιγότερη αυθαιρεσία. Είναι λιγότερος χώρος για το «έλα από εδώ», το «λείπει ένα χαρτί», το «ξαναπεράστε», το «να δούμε τι μπορεί να γίνει».
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης είπε ότι η ιστορία του gov.gr είναι η ιστορία μιας χώρας που αποφάσισε να αλλάξει. Θύμισε, επίσης, ότι κατά την πανδημία η πλατφόρμα κράτησε την Ελλάδα όρθια και πως το σημαντικότερο που κερδήθηκε ήταν μια συλλογική αυτοπεποίθηση. Αυτή η λέξη έχει αξία: αυτοπεποίθηση. Γιατί επί χρόνια η Ελλάδα άκουγε ότι «δεν γίνεται». Δεν γίνεται να λειτουργήσει το κράτος. Δεν γίνεται να εξυπηρετηθείς χωρίς γνωστό. Δεν γίνεται να υπάρξει απλή διαδικασία. Δεν γίνεται να κερδηθεί χρόνος.
Και ξαφνικά έγινε. Όχι όλα. Όχι τέλεια. Όχι χωρίς κενά. Αλλά έγινε αρκετά ώστε να μην μπορεί κανείς σοβαρά να ισχυριστεί πως τίποτα δεν αλλάζει.
Η πολιτική του «ένα άρθρο» ηττήθηκε στην πράξη
Εδώ βρίσκεται και η πραγματική αντιπαράθεση με τον λαϊκισμό. Ο Πιερρακάκης, σε άλλη παρέμβασή του, είπε καθαρά ότι δεν δουλεύει το «με ένα νόμο και ένα άρθρο» και ότι κάθε δημοσιονομικός χώρος θα κινείται για να βελτιώνεται η ζωή των πολιτών. Δεν χρειάζεται να προστεθεί τίποτε περισσότερο για να περιγραφεί η διαφορά δύο πολιτικών σχολών.
Η μία σχολή πιστεύει ότι η διακυβέρνηση είναι σκηνή. Ότι αρκεί μια καταγγελία, ένα σύνθημα, μια υπόσχεση καθολικής λύσης. Ότι η πραγματικότητα υποχωρεί μπροστά στη ρητορική. Η άλλη σχολή ξέρει ότι το κράτος αλλάζει με διαδικασίες, πλατφόρμες, δημοσιονομική πειθαρχία, τεχνολογική υποδομή και πολιτική επιμονή.
Ναι, είναι λιγότερο θεαματικό από μια υπόσχεση που χωράει σε πανό. Αλλά είναι πολύ πιο χρήσιμο όταν ο πολίτης θέλει να κάνει τη δουλειά του. Και τελικά εκεί κρίνεται η πολιτική: όχι στο πόσο δυνατά φωνάζει κάποιος, αλλά στο αν την επόμενη ημέρα ο πολίτης ζει λίγο καλύτερα, λίγο απλούστερα, λίγο πιο δίκαια.
Το παλιό πολιτικό σύστημα είχε μάθει να υπόσχεται τα πάντα σε όλους. Η Νέα Δημοκρατία του 2019 και μετά κρίθηκε σε ένα άλλο πεδίο: να μετατρέψει την υπόσχεση κανονικότητας σε πρακτικό αποτέλεσμα. Το gov.gr είναι ένα από τα πιο καθαρά παραδείγματα αυτής της μετάβασης.
Να μη χαρίζουμε την κριτική στους δημαγωγούς
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα είναι λυμένα. Θα ήταν λάθος και πολιτικά ανέντιμο να παρουσιαστεί η ψηφιακή πρόοδος ως πανάκεια. Υπάρχουν ακόμη υπηρεσίες που ταλαιπωρούν, διαδικασίες που χρειάζονται απλοποίηση, πολίτες που δεν είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία, περιοχές και ηλικιακές ομάδες που χρειάζονται περισσότερη στήριξη. Υπάρχει ακόμη η ανάγκη να μη γίνει το ψηφιακό κράτος ένα νέο, ψυχρό γραφειοκρατικό τείχος για όσους δυσκολεύονται.
Αλλά άλλο η σοβαρή κριτική και άλλο η ισοπέδωση. Η σοβαρή κριτική λέει: προχωρήστε πιο γρήγορα, καλύψτε τα κενά, κάντε το κράτος ακόμη πιο προσβάσιμο. Η ισοπέδωση λέει: τίποτα δεν έγινε. Η πρώτη βοηθά τη χώρα. Η δεύτερη βοηθά μόνο όσους πολιτεύονται με τη νοσταλγία της μιζέριας.
Και εδώ υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: η τεχνολογία δεν αντικαθιστά την πολιτική. Την αποκαλύπτει. Δείχνει ποιος θέλει κράτος που υπηρετεί και ποιος βολεύεται με κράτος που κρατά τον πολίτη εξαρτημένο. Όσο περισσότερες υπηρεσίες γίνονται διαφανείς και αυτοματοποιημένες, τόσο λιγότερη ισχύ έχουν οι μικρομηχανισμοί, οι μεσάζοντες, οι αδιαφανείς διαδρομές. Γι’ αυτό η ψηφιακή μεταρρύθμιση είναι βαθιά πολιτική.
Το 2027 δεν είναι απλώς ημερομηνία
Η αναφορά του πρωθυπουργού στο 2027 έχει σημασία και για έναν ακόμη λόγο. Η κυβέρνηση θέλει να κριθεί στο τέλος της διαδρομής της, όχι σε μια τεχνητή ατμόσφαιρα διαρκούς προεκλογικής έντασης. Αυτό ενοχλεί όσους επενδύουν στην κόπωση, στη φθορά, στην καθημερινή καταστροφολογία. Διότι η τετραετία δίνει χρόνο στο έργο να φανεί, στις πολιτικές να αποδώσουν, στις συγκρίσεις να γίνουν πιο καθαρές.
Και οι συγκρίσεις είναι το μεγάλο πρόβλημα της αντιπολίτευσης. Διότι όταν η συζήτηση φεύγει από τα συνθήματα και πάει στο ερώτημα «ποιος μπορεί να κυβερνήσει;», τα πράγματα δυσκολεύουν. Δεν αρκεί να λες ότι διαφωνείς. Πρέπει να πεις τι θα κάνεις. Δεν αρκεί να υπόσχεσαι παροχές. Πρέπει να εξηγήσεις με ποιον δημοσιονομικό χώρο. Δεν αρκεί να καταγγέλλεις το κράτος. Πρέπει να δείξεις πώς θα το κάνεις καλύτερο.
Η Νέα Δημοκρατία δεν έχει το δικαίωμα να επαναπαυθεί. Η ακρίβεια, η στέγη, η πίεση στα εισοδήματα, οι ανισότητες στην πρόσβαση σε υπηρεσίες, είναι πραγματικά ζητήματα. Το γεγονός ότι η χώρα έχει κάνει βήματα δεν ακυρώνει την αγωνία των πολιτών. Αντίθετα, την κάνει πιο απαιτητική: αφού αποδείχθηκε ότι κάποια πράγματα μπορούν να αλλάξουν, τώρα οι πολίτες ζητούν να αλλάξουν και άλλα.
Αυτή είναι η σωστή πίεση προς μια κυβέρνηση μεταρρυθμίσεων. Όχι να γυρίσει πίσω στη ρητορική του εύκολου θαύματος, αλλά να επιταχύνει εκεί όπου η καθημερινότητα ακόμη πονά.
Η χώρα δεν προχωρά με θεατρικές λύσεις
Ο λαϊκισμός έχει πάντα ένα πλεονέκτημα: μιλά πιο εύκολα. Δεν λογοδοτεί για εφαρμογές, δεν μετριέται σε υπηρεσίες, δεν χρειάζεται να στήσει πλατφόρμες, να βρει πόρους, να συγκρουστεί με αδράνειες. Η διακυβέρνηση, αντιθέτως, είναι δύσκολη δουλειά. Έχει κόστος, φθορά, λάθη, διορθώσεις. Αλλά έχει και αποτέλεσμα.
Το gov.gr, έξι χρόνια μετά, είναι μια υπενθύμιση ότι η Ελλάδα μπορεί να αλλάξει όταν κυβερνάται με σοβαρότητα. Όχι επειδή λύθηκαν όλα, αλλά επειδή έσπασε ένα ταμπού δεκαετιών: ότι το ελληνικό κράτος είναι καταδικασμένο να είναι αργό, δύσκαμπτο και εχθρικό.
Απέναντι λοιπόν σε όσους πουλούν ξανά εύκολες λύσεις, η απάντηση δεν χρειάζεται να είναι φασαριόζικη. Μπορεί να είναι απλή: μπες στο gov.gr και θυμήσου πώς ήταν πριν. Η πολιτική, τελικά, δεν είναι μόνο τι υπόσχεσαι. Είναι τι αλλάζει όταν κλείνεις την οθόνη και συνεχίζεις τη ζωή σου.
