Στην πολιτική υπάρχει μια λεπτή, αλλά καθοριστική διαφορά: άλλο να περιγράφεις μια καλύτερη Ελλάδα και άλλο να μπορείς να την κυβερνήσεις. Το πρώτο το κάνουν όλοι. Το δεύτερο δοκιμάζεται κάθε μέρα, στα δύσκολα, στα υπουργεία, στους προϋπολογισμούς, στις διεθνείς πιέσεις, στους θεσμούς, στην οικονομία, στην άμυνα, στην αυτοδιοίκηση. Εκεί τελειώνει η ωραία φράση και αρχίζει η ευθύνη.
Η χθεσινή πολιτική επικαιρότητα είχε απ’ όλα: αιχμές του Νίκου Ανδρουλάκη προς την κυβέρνηση και τον Αλέξη Τσίπρα, πρόταση του ΠΑΣΟΚ για μεταρρύθμιση στους ΟΤΑ σε έξι άξονες, κινητικότητα γύρω από το νέο κόμμα του πρώην πρωθυπουργού, ακόμα και εσωτερικά τρολαρίσματα από την ΚΝΕ για το rebranding Τσίπρα. Την ίδια ώρα, όμως, υπήρχε και μια άλλη είδηση, πολύ λιγότερο θορυβώδης αλλά πολύ πιο ουσιαστική: ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Θάνος Πετραλίας παρουσίασε στον ΟΟΣΑ την Ελλάδα ως επιτυχημένο παράδειγμα δημοσιονομικής πολιτικής και μεταρρυθμιστικής πορείας.
Αυτή είναι η σύγκρουση της ημέρας. Από τη μία, η αντιπολίτευση που αναζητεί θέση στο νέο πολιτικό σκηνικό. Από την άλλη, μια κυβέρνηση που κρίνεται όχι από το αν έχει τέλειες απαντήσεις σε όλα, αλλά από το αν κρατά τη χώρα σε τροχιά σοβαρότητας, σταθερότητας και μεταρρυθμίσεων.
Οι μεγάλες λέξεις δεν φτάνουν
Ο Νίκος Ανδρουλάκης είπε, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ότι ο αγώνας για μια Ελλάδα δικαιοσύνης, αξιοπρέπειας και προοπτικής «δεν ανήκει σε κανέναν αναντικατάστατο». Ωραία φράση. Πολιτικά χρήσιμη. Στέλνει μήνυμα και προς την κυβέρνηση και προς τον Αλέξη Τσίπρα. Όμως το πρόβλημα της χώρας δεν είναι αν κάποιος δηλώνει ότι δεν υπάρχουν αναντικατάστατοι. Το πρόβλημα είναι αν υπάρχει αντικαταστάτης με σχέδιο διακυβέρνησης.
Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη θεσμικής αντιπολίτευσης, καταθέτοντας πρόταση για τους ΟΤΑ σε έξι άξονες. Καμία αντίρρηση: η αυτοδιοίκηση χρειάζεται σοβαρή συζήτηση, καθαρό πλαίσιο αρμοδιοτήτων, αποτελεσματικότητα, λογοδοσία και πραγματική δυνατότητα να υπηρετεί τον πολίτη. Όμως άλλο η θεσμική πρόταση και άλλο η συνολική απάντηση στο ερώτημα της διακυβέρνησης. Η Ελλάδα δεν κυβερνιέται με επιμέρους παρεμβάσεις, όσο χρήσιμες κι αν είναι. Κυβερνιέται με συνεκτικό σχέδιο για οικονομία, κράτος, ασφάλεια, εξωτερική πολιτική και ανάπτυξη.
Και εκεί η αντιπολίτευση παραμένει εγκλωβισμένη. Το ΠΑΣΟΚ θέλει να δείξει ότι δεν είναι ΣΥΡΙΖΑ. Ο Τσίπρας θέλει να δείξει ότι δεν είναι πια ο παλιός Τσίπρας. Η Αριστερά τρολάρει τον Τσίπρα. Και όλοι μαζί προσπαθούν να πείσουν ότι το βασικό πρόβλημα της χώρας είναι η Νέα Δημοκρατία. Μόνο που η πραγματικότητα είναι πιο πεισματάρα από την επικοινωνία.
Το rebranding δεν είναι πολιτικό πρόγραμμα
Η ανακοίνωση προσώπων στο επικοινωνιακό επιτελείο του κόμματος του Αλέξη Τσίπρα δείχνει ότι ο πρώην πρωθυπουργός οργανώνει την επιστροφή του με όρους πολιτικού προϊόντος. Δεν είναι παράνομο, δεν είναι παράδοξο, δεν είναι καν πρωτότυπο. Κάθε πολιτικός που επιχειρεί επανεκκίνηση θέλει επιτελείο, εικόνα, αφήγημα, στόχευση.
Αλλά η χώρα έχει ήδη ζήσει τη διαφορά ανάμεσα στην επικοινωνία και τη διακυβέρνηση. Το ερώτημα δεν είναι αν ο Τσίπρας μπορεί να ξανασυσκευαστεί πολιτικά. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να πείσει ότι έχει απαντήσεις διαφορετικές από εκείνες που οδήγησαν σε βαριές δοκιμασίες όταν είχε την ευθύνη της χώρας. Το rebranding μπορεί να αλλάζει λογότυπα, πρόσωπα και ύφος. Δεν αλλάζει αυτομάτως μνήμη, εμπιστοσύνη και αξιοπιστία.
Ακόμα και η ΚΝΕ, από τη δική της πλευρά, επέλεξε να σατιρίσει το εγχείρημα Τσίπρα με αιχμή το όνομα και την εικόνα του νέου σχήματος. Αυτό έχει την πολιτική του αξία: δείχνει ότι η επιστροφή Τσίπρα δεν αντιμετωπίζεται ως αυτονόητη ενοποίηση της αντιπολίτευσης, αλλά ως ακόμα ένας παράγοντας κατακερματισμού. Με απλά λόγια, ενώ η χώρα χρειάζεται καθαρές κυβερνητικές εναλλακτικές, η αντιπολίτευση παράγει ανταγωνιστικά αφηγήματα.
Η σοβαρότητα μετριέται στους θεσμούς και στην οικονομία
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση έχει τα δικά της ανοιχτά μέτωπα. Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν πρέπει να παριστάνει ότι όλα είναι λυμένα. Η καθημερινότητα πιέζει, η αυτοδιοίκηση έχει παθογένειες, η ακρίβεια και οι ανισότητες δεν εξαφανίζονται με ανακοινώσεις, οι πολίτες ζητούν ταχύτερα αποτελέσματα. Μια κυβέρνηση που κυβερνά πολλά χρόνια οφείλει να ακούει περισσότερο, να διορθώνει πιο γρήγορα, να αποφεύγει αλαζονεία και να μην αφήνει την επικοινωνία να προηγείται της ουσίας.
Αλλά άλλο η κριτική και άλλο η ισοπέδωση. Όταν η Ελλάδα παρουσιάζεται στον ΟΟΣΑ ως επιτυχημένο παράδειγμα δημοσιονομικής πολιτικής και μεταρρυθμιστικής πορείας, αυτό δεν είναι κομματικό φυλλάδιο. Είναι ένδειξη ότι η χώρα έχει φύγει από την εποχή όπου συζητούσε διαρκώς με την πλάτη στον τοίχο. Η δημοσιονομική αξιοπιστία δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι η βάση πάνω στην οποία χτίζονται πολιτικές, επενδύσεις, κοινωνικές παρεμβάσεις, αντοχές σε κρίσεις.
Επίσης, την ίδια ημέρα, πηγές του υπουργείου Άμυνας απάντησαν σε δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Γιασάρ Γκιουλέρ, τονίζοντας ότι η Ελλάδα ασκεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα και δεν αποδέχεται αναθεωρητικές προσεγγίσεις. Σε ένα διεθνές περιβάλλον αυξημένων προκλήσεων, τέτοιες τοποθετήσεις δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι υπενθύμιση ότι η χώρα χρειάζεται κυβέρνηση με ψυχραιμία, σταθερή γραμμή και θεσμική σοβαρότητα.
Το πραγματικό δίλημμα
Η αντιπολίτευση έχει κάθε δικαίωμα να ασκεί κριτική. Και πρέπει να το κάνει. Χωρίς ισχυρή αντιπολίτευση, η δημοκρατία φτωχαίνει. Όμως η κριτική δεν μπορεί να είναι μόνο άθροισμα αιχμών, υπαινιγμών και πολιτικής νοσταλγίας. Ο Ανδρουλάκης πρέπει να αποδείξει ότι το ΠΑΣΟΚ είναι δύναμη διακυβέρνησης και όχι απλώς θεσμικός σχολιαστής. Ο Τσίπρας πρέπει να εξηγήσει γιατί η επιστροφή του δεν είναι απλώς νέα συσκευασία παλιάς πολιτικής. Και οι υπόλοιπες δυνάμεις πρέπει να δείξουν αν μπορούν να πουν κάτι περισσότερο από «όχι».
Η Νέα Δημοκρατία, από την άλλη, δεν δικαιούται να επαναπαύεται. Η σύγκριση τη βοηθά, αλλά δεν τη σώζει από τα λάθη της. Η κυβέρνηση κρίνεται από την αποτελεσματικότητα, από την ταχύτητα, από την ικανότητα να λύνει προβλήματα πριν γίνουν κρίσεις. Κρίνεται και από το αν μπορεί να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις χωρίς να χάνει την επαφή με την κοινωνία.
Όμως ας είμαστε ειλικρινείς: σε μια εποχή διεθνούς αστάθειας, δημοσιονομικών απαιτήσεων και γεωπολιτικών πιέσεων, το δίλημμα δεν είναι ποιος λέει την πιο ωραία ατάκα. Είναι ποιος μπορεί να κρατήσει το τιμόνι. Και εκεί η σύγκριση δεν γίνεται σε πάνελ, ούτε σε συνθήματα. Γίνεται στην πράξη.
Η χώρα δεν έχει ανάγκη από σωτήρες, ούτε από αναντικατάστατους, ούτε από πολιτικά rebranding. Έχει ανάγκη από κυβέρνηση που να κυβερνά και αντιπολίτευση που να προτείνει σοβαρά. Μέχρι να εμφανιστεί το δεύτερο, το πρώτο παραμένει το πραγματικό μέτρο της πολιτικής ευθύνης.
