Η είσοδος του κόμματος του Φειδία Παναγιώτου στη Βουλή της Κύπρου δεν είναι απλώς ακόμη μία «έκπληξη» των εκλογών. Είναι προειδοποίηση. Και μάλιστα από εκείνες που οι δημοκρατίες συχνά αγνοούν, μέχρι να είναι αργά.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ένας νέος άνθρωπος μπήκε στην πολιτική. Ούτε ότι προέρχεται από τα κοινωνικά δίκτυα. Η δημοκρατία δεν ανήκει σε επαγγελματίες πολιτικούς, ούτε πρέπει να είναι κλειστό κλαμπ. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η πολιτική παύει να είναι ευθύνη και γίνεται προσωπικό brand. Όταν η ψήφος μετατρέπεται σε αντίδραση, το κόμμα σε εφαρμογή, η εκπροσώπηση σε θέαμα και η Βουλή σε σκηνικό παραγωγής περιεχομένου.
Ο Φειδίας Παναγιώτου δήλωσε μετά την εκλογική επιτυχία ότι το κόμμα του δεν υπόσχεται τίποτε, ότι θα δουν αργότερα με τι θα ασχοληθούν πρώτο, ενώ άφησε ανοικτό αν θα κρατήσει την έδρα στην Κύπρο ή την έδρα στην Ευρωβουλή. Αυτές οι τρεις λεπτομέρειες είναι πολιτικά εκκωφαντικές.
Γιατί τι σημαίνει κόμμα που δεν υπόσχεται τίποτε; Η δημοκρατική πολιτική δεν είναι διαγωνισμός καλών προθέσεων. Είναι πρόγραμμα, προτεραιότητες, δεσμεύσεις, κόστος, συνέπειες. Ο πολίτης δεν ψηφίζει για να δει τι θα αποφασίσει αύριο μια παρέα ή μια πλατφόρμα. Ψηφίζει για να αναθέσει εξουσία σε ανθρώπους που έχουν παρουσιάσει σχέδιο και αναλαμβάνουν ευθύνη απέναντί του.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η λογική της «άμεσης δημοκρατίας» μέσω εφαρμογής. Ακούγεται μοντέρνα, συμμετοχική, σχεδόν αθώα. Αλλά δεν είναι αυτονόητα δημοκρατική. Η δημοκρατία δεν είναι απλό πάτημα σε οθόνη. Χρειάζεται θεσμούς, διαφάνεια, λογοδοσία, προστασία μειοψηφιών, δημόσια διαβούλευση, κανόνες, αντίβαρα. Μια εφαρμογή μπορεί να μετρά διαθέσεις. Δεν μπορεί να αντικαταστήσει την πολιτική κρίση.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό πλήγμα. Τέτοια φαινόμενα καλλιεργούν την ψευδαίσθηση ότι η διακυβέρνηση είναι εύκολη, ότι τα δύσκολα ζητήματα λύνονται με ψηφοφορίες στιγμής και ότι η εμπειρία, η γνώση και η θεσμική σοβαρότητα είναι «παλιό σύστημα». Όμως τα κράτη δεν κυβερνώνται με viral στιγμές. Η εξωτερική πολιτική, η οικονομία, η άμυνα, η παιδεία, η υγεία και η δικαιοσύνη δεν είναι poll στο κινητό.
Η πολιτική χρειάζεται ανανέωση, ασφαλώς. Τα παραδοσιακά κόμματα έχουν μεγάλες ευθύνες για την απογοήτευση των πολιτών. Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι δεν ακούγονται, στρέφονται σε όποιον τους λέει ότι θα τα σαρώσει όλα. Αλλά άλλο η ανανέωση και άλλο η αποϊδρυματοποίηση. Άλλο η συμμετοχή των πολιτών και άλλο η παράδοση της πολιτικής σε αλγορίθμους, ακόλουθους και στιγμιαία συναισθήματα.
Η δημοκρατία δεν κινδυνεύει μόνο από όσους τη μισούν ανοιχτά. Κινδυνεύει και από όσους την απλοποιούν μέχρι να την αδειάσουν από περιεχόμενο. Από όσους υπόσχονται «νέους τρόπους» χωρίς να εξηγούν ποιοι είναι, ποιος τους ελέγχει και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν αποτύχουν.
Ο Φειδίας Παναγιώτου είναι σύμπτωμα μιας εποχής όπου η αναγνωρισιμότητα συχνά περνιέται για επάρκεια. Όπου η αυθεντικότητα συγχέεται με την απουσία προγράμματος. Όπου το «είμαι έξω από το σύστημα» αρκεί για να ζητήσει κάποιος θέση μέσα στον πιο σοβαρό θεσμό του συστήματος.
Αν κάτι πρέπει να υπερασπιστούμε, είναι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία ως πολιτισμό ευθύνης. Με ανοιχτά κόμματα, νέα πρόσωπα, καθαρές διαδικασίες και λογοδοσία. Όχι με πολιτική ως θέαμα. Όχι με κόμματα-πλατφόρμες. Όχι με αρχηγούς που πρώτα εκλέγονται και μετά σκέφτονται ποια έδρα θα κρατήσουν.
Η δημοκρατία χρειάζεται πολίτες, όχι θεατές. Χρειάζεται εκπροσώπους, όχι influencers. Χρειάζεται σοβαρότητα, όχι απλώς «διαφορετικότητα». Γιατί όταν η πολιτική γίνεται content, στο τέλος και ο πολίτης γίνεται απλώς αριθμός engagement.
